Hip Hop tarihi, sayısız dissleşmeye şahitlik etti, ancak hiçbir rekabet, Doğu Yakası’nın iki dev figürü Nas ve Jay-Z’ninki kadar ikonik olmadı. Yaklaşık on yıl süren, sokakları, radyoları ve stüdyoları domine eden bu kapışma, sadece iki MC’nin savaşı değil, dönemin en iyi MC’si olduğunu kanıtlama çabasıydı.
Başlangıç: Jay-Z’nin Nas Hayranlığı
Takvimler 1994 yılını gösterdiğinde Nas, tüm zamanların en iyi hip hop albümlerinden biri kabul edilen “Illmatic”i yeni çıkarmış ve Queensbridge sokaklarından New York’un zirvesine yükselmişti. Aynı dönemde Brooklyn’li hırslı bir MC olan Jay-Z ise henüz ilk albümü “Reasonable Doubt” üzerinde çalışıyordu.
O dönem herkes gibi Jay-Z de Nas’a hayrandı. Jay-Z, ortamlarda her denk geldiklerinde Nas’ı stüdyoya davet ediyor, Nas da her seferinde kibarca kabul ediyordu. 1994 yılında başlayan “Reasonable Doubt” albümü kayıt sürecinde Jay-Z, Nas’ı albüme dahil etmek için stüdyoya beklese de, Nas stüdyoya gelip kayıt almayınca Jay-Z çareyi “The World Is Yours” parçasından Nas vokallerini kullanmakta buldu ve “Dead Presidents II”yi yayınladı.
Nas, “Reasonable Doubt” yayınlandıktan 1 hafta sonra çıkardığı “It Was Written” albümünün 2.parçası olan “The Message”da, Jay-Z ve The Notorious B.I.G.’yi hedef alarak New York’un sessizliğini bozdu. Şarkıdaki “Thug” göndermelerini üstüne alınan Tupac, hedef olmamasına rağmen “Bomb First” parçasında Nas’a cevap verdi. Nas ve Tupac arasındaki bu gerilim, her zaman Tupac-Biggie ve Nas-Jay-Z savaşlarının gölgesinde kaldı.
Biggie’nin Ölümü ve Taht Kavgası
1997 yılına gelindiğinde ise Doğu Yakası derin bir yas tutuyordu. The Notorious B.I.G. hayatını kaybetmiş ve New York’un taht yarışında bir kişi eksilmişti. Jay-Z, ikinci albümü “In My Lifetime, Vol. 1″da yer alan “The City Is Mine” parçasıyla bayrağı devraldığını ve şehrin yeni kralı olduğunu ilan etti. Bu hamle, Queensbridge ve Brooklyn arasındaki mahalle rekabetini resmen canlandırdı.
Aradan yaklaşık 2 sene geçtikten sonra Roc-A-Fella’dan Memphis Bleek, ilk albümü “Coming of Age”in ilk single’ı “Memphis Bleek Is…”i yayınladı. Şarkılar arasında pek benzerlik bulunmasa da ismen “Nas Is Like”a benzemesinden Nas pek memnun olmadı.
Jay-Z’nin yancısı olarak bilinen, henüz albümü bile olmayan Memphis Bleek’le kıyaslanmaktan hoşnut olmayan Nas, 4 ay sonra “Nastradamus” parçasında Bleek’e ayağını denk alması için fırsat verdi. Memphis Bleek, Nas’ın bu sözlerine karşı sessiz kalmayıp “My Mind Right” parçasını yayınlasa da, Nas sonrasında kendisiyle ilgilenmedi.
Summer Jam 2001: İlk Kurşun
28 Haziran 2001’e geldiğimizde, Jay-Z Hot 97 Summer Jam sahnesi dev ekranında Mobb Deep’den Prodigy’nin çocukken bale kıyafetleriyle çekilmiş bir fotoğrafını yansıttı ve sahnede hem Mobb Deep’e hem de Nas’a diss attı. Bu sahne, Jay-Z ve Nas arasındaki soğuk savaşın müziğe dökülmüş ilk kurşunu da olmuş oldu. Nas, iki ay sonra Eric B ve Rakim’in “Paid In Full” beat’iyle yayınladığı “Stillmatic Freestyle” ile Jay-Z’ye cevap verdi.
Takeover: Jay-Z’nin Saldırısı
Asıl filmin fragmanı gibi geçen bu 1,5 ayın ardından 11 Eylül 2001’de Jay-Z, 6. stüdyo albümü “The Blueprint”i yayınladı. Albümün 2. şarkısıysa “Takeover” oldu. Jay-Z’nin Summer Jam’de yaptığı Freestyle’ın gelişmiş stüdyo versiyonu olan parçanın ilk 2 verse’ünün sözleri festivalde duyduğumuz gibi olsa da 32 bar’lık 3. verse şarkıya eklenerek Mobb Deep ve Nas’a bir diss parçası olarak albüme dahil edildi.
“Takeover”, çıktığı ilk günden en iyi dissler arasında yerini almıştı, şarkının sokaklarda yarattığı etki o kadar büyüktü ki Nas’ın piyasadan silineceğini, artık albüm çıkaramayacağını düşünenler bile vardı. Medya ve sokakta dönen tüm bu dedikodulara rağmen Nas, Jay-Z’nin albümünden 3 ay sonra yeni albümü “Stillmatic”i çıkardı.
Ether: Nas’ın Cevabı
Albümü dinlemeye başlar başlamaz, intro’nun hemen sonrasında, 2. şarkıda Nas’ın Jay-Z’ye cevap verdiği o efsane parça bizi karşılıyor “Ether”. herkesin düşüşe geçmesini beklediği Nas çıkardığı diss’le herkesi şok etti. “Ether” kelimesi ileriki yıllarda rap literatürüne girerek bir çok parçada MC’nin rakibini domine etmesine, küçük düşürmesine verilen bir sıfat haline geldi.
Supa Ugly Skandalı
Yediği sert diss’ten sonra saygınlığını tekrar kazanmak isteyen Jay-Z, aradan 7 gün geçtikten sonra “Supa Ugly” parçasıyla Nas’a cevap verdi. Ancak Jay-Z, parçanın üçüncü verse’ünde Nas’ın kızı Destiny’nin annesi Carmen Bryan ile yaşadığı iddia edilen özel ilişkiyi açıkça detaylandırınca tepki topladı. Dinleyiciler tarafından eleştirilen Jay-Z’ye son darbe de annesinden gelmişti, Jay-Z’nin annesi, Hot 97 radyosunu arayarak oğlunun Nas ve kadın dinleyicilerinden özür dilemesi gerektiğini söyledi. Aradan çok geçmeden Jay-Z canlı yayında bu verse için özrünü diledi.
Şarkılardan sonra Roc-A-Fella üyeleri çeşitli röportajlarda bu kapışmayı aslında Jay-Z’nin kaybetmediğini, Takeover’ın tartışmaya kapalı, gerçek bilgilerle yazıldığını, Ether’in ise iddialar ve duygusal sözler barındırdığını söyledi.
Karşılıklı atışmalar 2002’de Jay- Z’nin “Blueprint 2” parçası ve Nas’ın “Last Real Nigga Alive” parçalarıyla sona erdi. Bu iki parça, Takeover ve Ether’e göre daha az ses getirse de içerik olarak iki MC’nin de sözlerini daha olgun bir şekilde yazdığı ve hikaye anlatıcılığının ön plana çıktığı parçalar oldu.
Barış: I Declare War Konseri
Takvimler 27 Ekim 2005’i gösterdiğinde ise New Jersey’deki Continental Airlines Arena’da hip-hop tarihinin en büyük ters köşelerinden biri yaşandı. Jay-Z, “I Declare War” isimli büyük bir konser duyurmuştu. Herkes onun yeni diss’ler savuracağı agresif bir gece bekliyordu. Ancak işler bambaşka gelişti.
Sahne, Jay-Z’nin Def Jam’in başında olmasından esinlenilerek bir ofis gibi tasarlanmış ve Kanye West, T.I., Akon ve Young Jeezy’nin yanı sıra Roc-A-Fella’dan da bir çok isim konuk olmuştu. Konserinden adından da tahmin edileceği üzere gelenler Jay-Z’nin Nas’a attığı diss parçaları da dahil olmak üzere birçok isme dalaştığı parçaların da okunacağı, belki yeni diss’leşmelerin başlanacağı bir konser bekliyorlardı. İşler tam da beklendiği gibi olmadı ve sahneye Nas da katıldı ve böylece Nas-Jay-Z kapışması sold out bir konserde canlı olarak bitmiş oldu. Jay-Z eline mikrofonu alarak “Bütün o saçmalıklar bitti, keyfini çıkardık, şimdi para kazanma vakti.” dedi ve ardından ikili beraber “Dead Presidents 2” ve “The World Is Yours” parçalarını okudu.
Bu olaydan birkaç ay sonra Nas, Jay-Z’nin başında olduğu Def Jam ile sözleşme imzalayarak buzların tamamen eridiğini tüm dünyaya kanıtladı. ikili daha sonra Nas’ın “Hip Hop is Dead” albümünde yer alan “Black Republican” parçasında bir araya geldi.
Nas, 2022 yılında verdiği bir röportajda hala bazen Jay-Z’ye mesaj atarak “Dostum, bu iş hala bitmedi!” diye şaka yaptığını ve geçmiş günleri anıp beraber güldüklerini söyledi. 10 yıllık bu kusursuz rekabet, hip-hop tarihine en kaliteli lirik eserleri, en yaratıcı kelime oyunlarını ve en önemlisi, iki büyük insanın sokak savaşını sanata dönüştürerek barış içinde tamamlayabileceğini gösterdi.